حدیث معلّل‌

از دانشنامه‌ی اسلامی


«حدیث معلّل» در اصطلاح علم درایه به حدیثى اطلاق مى‌شود که به حسب ظاهر، متن و سند آن بدون اشکال است، لیکن در واقع در متن یا سند دچار ضعف (علت) دقیق و ظریفى باشد که تنها افراد خبره و صاحب نظر در فن حدیث متوجه اشکال آن مى‌شوند.

از جمله مصادیق علت در سند، اشتراک راوی بین ثقه و غیر ثقه و روایت راوی از کسی که قطعاً او را ملاقات نکرده است و یا مخالفت راوی با راوی دیگر در سند حدیث می باشد.

برخی از علایم برای شناخت حدیث معلل متنی عبارت است از: رکاکت ترکیب جملات حدیث، مخالفت حدیث با قواعد عقلی یا ادبی، وقوع اضطراب در متن حدیث.

حدیث معلّل به معنای فوق (وجود علت و ضعف در حدیث) اعتبار ندارد؛ از این رو، آن را از اقسام حدیث ضعیف برشمرده‌اند؛ هر چند در اصطلاح متأخران، حدیث صحیح شمرده شود.

حدیث معلّل در کلمات متأخران به حدیثى اطلاق مى‌شود که علت حکم در آن ذکر شده باشد. اصولیان در مقام تعارض دو حدیث، معلل را بر غیرمعلل مقدم داشته و ذکر علت را از اسباب ترجیح دانسته‌اند. لیکن برخى معلّل بودن را از مرجّحات ندانسته‌اند.

پانویس

  1. وصول الاخیار، ۱۱۱-۱۱۲.
  2. مقباس الهدایة، ۱/ ۳۷۰.
  3. مسالک الافهام، ۷/ ۲۲۱-۲۲۲؛ الرسائل الفقهیة (خواجویى)، ۱/۲۶۱؛ ریاض المسائل، ۱۳/ ۲۱۳-۲۱۴.
  4. مهذّب الاحکام، ۲۳/۴۸.

منابع